Dwie Korony – Borealis i Australis

Dwie Korony – właśnie tyle tego typu nakryć głowy znajdziemy na nocnym niebie, po jednej dla półkuli północnej i południowej. Dwa niewielkie gwiazdozbiory, nie posiadające jasnych gwiazd (z jednym wyjątkiem), nie znajdziemy w nich również wielu obiektów znajdujących się w pamięci miłośników głębokiego nieba. Jednak gdy przyjrzymy się nieco bliżej, obydwie konstelacje okażą się być całkiem ciekawymi fragmentami nieba. 

Korona Północna (Corona Borealis) to niewielki gwiazdozbiór znajdujący się na północnej półkuli nieba. Jest to jedna z 48 konstelacji wymienionych przez astronoma Ptolemeusza z II wieku i pozostaje jedną z 88 współczesnych konstelacji. Najjaśniejsze gwiazdy tworzą charakterystyczny łuk. W mitologii klasycznej Corona Borealis przedstawiała koronę (bądź diadem) wykaną przez Hefajstosa i podarowaną przez boga Dionizosa kreteńskiej księżniczce Ariadnie jako prezent ślubny i umieszczoną przez niego na niebie po jej śmierci. Inne kultury porównywały ten wzór do kręgu starszych, gniazda orła, jaskini niedźwiedzia, a nawet otworu wylotowego w indiańskim namiocie. Arabowie nazwali konstelację Alphecca (nazwę przejęła później najjaśniejsza gwiazda konstelacji), co oznacza „rozdzielony” lub „rozbity” (الفكة al-Fakkah), co miało nawiązywać do podobieństwa gwiazd Korony Północnej do luźnego łańcucha klejnotów. Wśród Beduinów konstelacja była znana jako qat al-masakin (قصعة المساكين) czyli „danie / miska biednego człowieka”.

Gwiazdozbiór zajmujący 179 stopni kwadratowych, a tym samym około 0,433% powierzchni nieba, zajmuje dopiero 73 miejsce spośród 88 współczesnych konstelacji według powierzchni. Położenie na północnej półkuli niebieskiej oznacza, że ​​cała konstelacja jest widoczna dla obserwatorów na północ od 50°S. Graniczy z gwiazdozbiorem Wolarza na północy i zachodzie, Głową Węża na południu i Herkulesem na wschodzie. Trzyliterowy skrót konstelacji przyjęty przez Międzynarodową Unię Astronomiczną w 1922 roku to „CrB”. Oficjalne granice konstelacji, określone przez Eugène Delporte w 1930 roku są określone przez ośmiokąt o niezbyt skomplikowanym kształcie. 

Siedem gwiazd, które tworzą charakterystyczny wzór konstelacji, są gwiazdami o jasności około 4 mag, z wyjątkiem najjaśniejszej z nich, którą jest Alphecca (Gemma / Alfa Coronae Borealis) o jasności 2,2 magnitudo. Pozostałe sześć gwiazd to Theta, Beta, Gamma, Delta, Epsilon i Iota Coronae Borealis. Niemiecki kartograf Johann Bayer oznaczył 20 gwiazd Korony Północnej greckimi literami (od Alfy do Ipsilonu) w swojej Uranometrii z 1603 roku. Żółty nadolbrzym R Coronae Borealis jest prototypem rzadkiej klasy ogromnych gwiazd zmiennych R Coronae Borealis (szerzej tutaj – http://astrofan.pl/r-coronae-borealis/) – które są wyjątkowo ubogie w wodór i bogate w węgiel. Zmienność tego typu gwiazd jest specyficzna, przez długi czas (rzędu kilku lat) ich jasność pozostaje stała, co jakiś czas obserwuje się znaczne jej osłabienia (o 1-9 wielkości gwiazdowych). Jasność samej R Coronae Borealis wynosi od 5,85 do 14,8 magnitudo. T Coronae Borealis, znana również jako “Płonąca gwiazda”, to kolejny niezwykły rodzaj gwiazdy zmiennej, znany jako nowa powrotna. Normalnie o janości około 10 mag, której nieregularne wybuchy obserwowano już dwa razy: w 1866 i w 1946 roku. Pojaśniała wówczas około 1500 razy, osiągając jasność około 2,5mag. W każdej chwili możemy spodziewać się kolejnego o podobnej jasności maksymalnej. Niewielki gwiazdozbiór nie zawiera wielu ciekawych obiektów głębokiego nieba. Abell 2065 jest wysoce skoncentrowaną gromadą galaktyk znajdującą się miliard lat świetlnych od Układu Słonecznego i składającą się z ponad 400 galaktyk.


Korona Południowa na The Manuchihr Globe, Adilnor Collection, Szwecja.

Korona Południowa (Corona Australis) to konstelacja znajdująca się na południowej półkuli niebieskiej i tym samym jest południowym “odpowiednikiem” Korony Północnej. Starożytni Grecy postrzegali Corona Australis raczej jako wieniec niż koronę i kojarzyli go ze Strzelcem  lub Centaurem. Ptolemeusz opisał konstelację w II wieku naszej ery, choć z włączeniem gwiazdy Alfa Telescopii.  Podobnie do Greków, Rzymianie łączyli Koronę z sąsiednim Strzelcem i nazywali „Złotą Koroną Strzelca”. Inne kultury porównały ten wzór do żółwia, strusiego gniazda, namiotu, a nawet jamy należącej do góralka skalnego.

Nazwę konstelacji „Corona Australis”, wprowadzono gdy Międzynarodowa Unia Astronomiczna (IAU) ustanowiła 88 współczesnych konstelacji w 1922 roku. Dziesięć lat później nazwa została zarejestrowana jako „Corona Austrina”, kiedy komisja IAU ds. Notacji zatwierdziła listę czteroliterowych skrótów konstelacji. Czteroliterowe skróty zostały uchylone w 1955 roku, a IAU używa obecnie wyłącznie formy „Corona Australis”.

Gwiazdozbiór sąsiaduje ze Strzelcem na północy, Skorpionem na zachodzie, Teleskopem na południu i Ołtarzem na południowym zachodzie. Oficjalne granice konstelacji, określone przez Eugène Delporte w 1930 roku są zdefiniowane przez prosty czworokątny kształt. Corona Australis, zajmująca zaledwie 128 stopni kwadratowych, jest jednym z najmniejszych gwiazdozbiorów na całym niebie (80 miejsce na 88). Widoczna jest tylko z szerokości geograficznych na południe od 50° szerokości geograficznej północnej. Północny fragment gwiazdozbioru może być dostrzeżony z południowej Polski.

Kompleks mgławic w Koronie Południowej, źródło: https://www.irida-observatory.org

Chociaż ciemniejszy niż jego północny odpowiednik, przypominający podkowę wzór jaśniejszych gwiazd czyni go dosyć łatwo dostrzegalnym na niebie. Alpha i Beta Coronae Australis to dwie najjaśniejsze gwiazdy o pozornej jasności około 4,1 magnitudo. Epsilon Coronae Australis jest najjaśniejszym przykładem zmiennej W Ursae Majoris na południowym niebie. 25 gwiazd widocznych jest gołym okiem pod ciemnym niebem (jaśniejsze niż 6 magnitudo). Nicolas Louis de Lacaille użył greckich liter od Alfy do Lambdy, aby oznaczyć jedenaście gwiazd w konstelacji, oznaczając dwie gwiazdy jako Eta i całkowicie pomijając Jotę. Mu Coronae Australis, żółta gwiazda typu widmowego G5.5III i jasności 5.21 magnitudo została oznaczona przez Johanna Elerta Bode i zachowana przez Benjamina Goulda, który uznał ją za wystarczająco jasną, by uzasadnić nazewnictwo.
Jedyną gwiazdą w konstelacji, która otrzymała nazwę własną, jest Alfecca Meridiana. Nazwa łączy arabską nazwę konstelacji z łacińskim określeniem „południowa”. Gwiaza bywa nazywana w skrócie „Meridiana”.

Leżąca tuż obok Drogi Mlecznej Corona Australis zawiera jeden z najbliższych obszarów gwiazdotwórczych w Układzie Słonecznym – zakurzoną ciemną mgławicę znaną jako Chmura Molekularna Corona Australis, leżącą w odległości około 430 lat świetlnych od Słońca. Znajdują się w nim gwiazdy na najwcześniejszych etapach życia. Gwiazdy zmienne R i TY Korony oświetlają części mgławicy, będącej szczególnie łakomym kąskiem dla miłośników astrofotografii. Powiązane z tym obszarem mgławice NGC 6726 i 6727 wraz z niepowiązanymą NGC 6729 zostały po raz pierwszy zarejestrowane przez Johanna Friedricha Juliusa Schmidta w 1865 roku.


 

Share This:

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.