Zestaw pełen kolorów – o filtrach planetarnych

Obecnie na astronomicznym rynku dostępnych jest wiele różnych typów filtrów optycznych – niektóre są używane w fotografii, inne są wykonane specjalnie do użytku w obserwacjach wizualnych. W każdym przypadku filtr jest przeznaczony do jednego celu: blokowania pewnych częstotliwości światła, jednocześnie przepuszczając inne długości fali. Zdolność filtra do przepuszczania tylko określonych częstotliwości może znacznie zwiększyć zdolność obserwatora do dostrzeżenia drobnych szczegółów niektórych obiektów Układu Słonecznego i głębokiego nieba.

Specjalne filtry redukujące wpływ zanieczyszczenia światłem (LPR), szerokopasmowe i wąskopasmowe są przeznaczone do obserwacji obiektów głębokiego nieba. Do obserwacji Księżyca, Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna najbardziej przydatne są filtry kolorowe, neutralne szare i polaryzacyjne. Pierwsze kolorowe filtry fotograficzne zostały wynalezione przez Fredricka Wrattena (1840-1926), a opracowany przez niego system numeracji kolorów (od 1A do 106) nosi do teraz jego nazwisko – “Wratten Numbers”. Wratten wraz ze wspólnikiem – Kennethem Meesem początkowo użyli tartrazyny, aby uzyskać żółty filtr, ale wkrótce opracowali inne kolory i panchromatyczny proces fotograficzny. Wratten sprzedał w 1912 roku swoją firmę marce Kodak, która przez dziesięciolecia kontynuowała produkcję „Wratten Filters”. Obecnie kolorowe filtry do obserwacji astronomicznych nadal korzystają z systemu numeracji Wrattena. Jednak nie wszystkie filtry z listy przyjęły się w astronomicznym użytku i stąd trochę chaotyczny zestaw numerów na poniższej liście.

Jedno z najczęstszych pytań dotyczących używania kolorowych filtrów brzmi: „Który filtr najlepiej sprawdzi się w obserwacji danej planety?” Istnieją pewne ogólne wskazówki, ale ponieważ oczy każdego z nas są nieco inne, a kolory planet są subtelne i podlegają zmianom, każdy obserwator będzie musiał odkryć, który filtr będzie dla niego najlepszy w określonych sytuacjach. Ponadto wiele filtrów posiada podobne właściwości, a dodatkowo można je łączyć ze sobą, więc możliwości są ogromne. Kolorowe filtry są nazywane szerokopasmowymi (broadband) lub „długopasmowymi” (longpass), ponieważ przepuszczają szeroki zakres długości fal, ale blokują długości powyżej lub poniżej określonego zakresu widma elektromagnetycznego. Widmo światła widzialnego wynosi od około 390 do około 700 nanometrów, przy czym niebieskie długości fal są najkrótsze (~ 400nm), a czerwone najdłuższe (~ 700nm). Wszystko, co ma zakres długości fal powyżej lub poniżej określonego filtra, zostanie zablokowane co “podbije” pozostałe kolory. Wielu producentów sprzętu astronomicznego sprzedaje kompletne zestawy filtrów do obserwacji Układu Słonecznego określając jest zwykle jako filtry księżycowe i planetarne bądź po prostu filtry kolorowe. 

Wskazówka: myśląc o zakupie filtrów, weź pod uwagę aperturę teleskopu, którego będziesz używać. Im mniejsza apertura, tym jaśniejszego koloru warto użyć. Można przyjąć ogólna zasadę mówiącą, że ciemne filtry powinny być zarezerwowane do użytku z aperturą 8 cali lub większą. Ponadto, ponieważ filtry można ze sobą łączyć, istnieje wiele możliwych kombinacji, ale znowu, stosowanie większej ilości filtrów na raz działa najlepiej przy większych aperturach, które zapewnią odpowiednią ilość światła.

#8 Jasnożółty (transmisja 83%)

Filtr Jasnożółty uwydatnia szczegóły czerwonych i pomarańczowych struktur w pasach Jowisza. Zwiększa kontrast marsjańskich mórz poprzez redukcję światła rozproszonego z tych obszarów, jednocześnie umożliwiając przejście większej ilości zielonego światła, podkreślając tym samym również żółte chmury pyłowe. Warto sprawdzić w obserwacjach Urana i Neptuna w dużych teleskopach (powyżej 10″). Jasnożółty filtr jest powszechnie używany do uwydatnienia cech powierzchni Księżyca, szczególnie w małych teleskopach (poniżej 8″). W kometach podbija światło w żółtawych ogonach pyłowych i wzmacnia widok komy.

#11 Żółto-zielony (transmisja 40%)

Żółto-zielony kolor dobrze kontrastuje z czerwonymi i niebieskimi cechami powierzchni Jowisza i do pewnego stopnia Saturna. Przyciemnia morza widoczne na Marsie i uwydatnia Przerwę Cassiniego w pierścieniach Saturna. Poprawia również widok Urana i Neptuna (ponownie w teleskopach o aperturze 10 cali lub większej).

#12 Żółty (transmisja 74%)

Żółty filtr zwiększa kontrast niebieskawych i zielonawych obszarów na Marsie, przyciemniając jeszcze bardziej ciemniejsze struktury jednocześnie rozjaśniając pomarańczowe obszary pustynne. Wyostrza granice żółtych chmur pyłu i niebieskawych chmur w marsjańskiej atmosferze, dzięki czemu jest najpopularniejszym filtrem do obserwacji czerwonej planety. Żółty filtr silnie kontrastuje z niebieskimi elementami na Jowiszu i Saturnie, wzmacniając w ten sposób czerwono-pomarańczowe cechy powierzchni. Przyciemnia prądy atmosferyczne zawierające odcienie niebieskiego i może być używany do prób obserwacji regionów polarnych na tych planetach. Podobnie jak inne filtry zabarwione na żółto, może być używany w próbach dostrzeżenia Urana i Neptuna w większych teleskopach. W przypadku Wenus ujawnia cechy o niskim kontraście. Filtr ten poprawia również widok ogonów komet i jest przydatny w zwiększaniu kontrastu struktur księżycowych w teleskopach o aperturze 6 cali i większych.

#15 Ciemnożółty (transmisja 66%)

Filtr ciemnożółty służy do podkreślenia cech powierzchni Marsa, szczególnie polarnych czap lodowych. Przyciemnia marsjańskie morza, rozjaśnia pomarańczowo zabarwione obszary pustynne i wyostrza granice żółtych chmur pyłu. Używany na Jowiszu i Saturnie, przyciemnia prądy atmosferyczne zawierające odcienie niebieskiego i jest przydatny do obserwacji regionów polarnych. Może być również użyty do obserwacji chmur na Wenus. Podobnie jak wyżej, w przypadku komet poprawia kontrast ogona. Warto go sprawdzić również w obserwacach Księżyca, Wenus i Merkurego przy świetle dziennym.

#21 Pomarańczowy (transmisja 46%)

Filtr pomarańczowy #21 redukuje lub blokuje transmisję niebieskiej i zielonej długości fal. Wyostrza granice między żółto-pomarańczowymi obszarami i niebiesko-zielonymi obszarami na Marsie, powodując przyciemnienie szczegółów krawędzi mórz. Użyj go na Jowiszu i Saturnie, aby wyostrzyć kontrast i uwydatnić szczegóły w pasach i regionach polarnych oraz lepiej wydobyć Wielką Czerwoną Plamę. Filtr poprawia także widok regionów polarnych obu planet. Zwiększy również nieco szczegóły powierzchni Saturna, uwydatniając pasma i niebieskie obszary polarne. Filtr zachowuje się bardzo podobnie do #15, ale daje nieco większy kontrast. Filtr znacznie poprawia widok szczegółów powierzchni Księżyca. Może być używany do zmniejszania jasności nieba podczas obserwacji dziennych, aby poprawić widoczność Wenus i Merkurego. 

#23A Jasnoczerwony (transmisja 25%) 

Filtr jasnoczerwony to kolejny świetny filtr do użytku na Marsie, Jowiszu i Saturnie, ale ze względu na obniżoną transmisję światła może nie działać dobrze dla 6-calowych i mniejszych teleskopów. Funkcjonuje podobnie jak # 21 i # 15, ale z większym kontrastem. Filtr jest idealny do prób obserwacji polarnych czap lodowych i cech powierzchni Marsa. Wydobywa żółte chmury pyłu i przyciemnia ciemniejsze obszary. Na Jowiszu i Saturnie ten filtr jest przydatny do uwydatnienia niebieskawych obszarów. Filtr zwiększa również kontrast między Merkurym a jasnym błękitnym niebem podczas obserwacji w ciągu dnia lub o zmierzchu, gdy planeta znajduje się blisko horyzontu. W przypadku komet, filtr poprawia widok ogona pyłowego.

#25 Czerwony (transmisja 14%)

Czerwony filtr #25A silnie blokuje niebieskie i zielone długości fal, powodując bardzo ostry kontrast między zabarwionymi na niebiesko formacjami chmur a jaśniejszymi elementami powierzchni Jowisza. Ten filtr jest również bardzo przydatny do “podbijania” polarnych czap lodowych Marsa. Jednak ze względu na zmniejszoną przepuszczalność światła, filtr może być używany tylko z większymi teleskopami o aperturze powyżej 8 cali. Warto wypróbować ten filtr w obserwacjach Wenus. Nie tylko zredukuje nadmiar światła bardzo jasnej planety, ale w dobrych warunkach morze pokazać pewne szczegóły zachmurzonej atmosfery Wenus. Podobnie jak jasnoczerwony, ten filtr pomoże w obserwacjach Merkurego o zmierzchu, gdy planeta znajduje się blisko horyzontu, oraz Wenus w ciągu dnia, zmniejszając jasność błękitnego nieba w celu uwydatnienia widoku planet.

#29 Ciemnoczerwony (transmisja 6%) 

Filtr działa podobnie jak powyższy #25, pomagając w dziennych obserwacjach Merkurego i Wenus (szczególnie wenusjańskiego terminatora), marsjańskich czap polarnych, pasów Jowisza i chmur Saturna. Doświadczeni obserwatorzy planet twierdzą również, że jest przydatny w czasie obserwacji tranzytów księżyców Jowisza przez jego tarczę. Jednak ze względu na zmniejszoną przepuszczalność światła, #29 może być używany tylko z większymi teleskopami o aperturze powyżej 8-10″.

#38A Ciemnoniebieski (transmisja 17%)

Filtr ciemnoniebieski # 38A jest popularnym wyborem do obserwacji tarczy Jowisza, ponieważ silnie wycina czerwone i pomarańczowe długości fal w pasach, uwydatniając w ten sposób granice między czerwonawymi pasami a sąsiednimi jasnymi strefami. Jest przydatny do oglądania Wielkiej Czerwonej Plamy. Filtr działa dobrze na zjawiskach powierzchniowych Marsa, takich jak burze piaskowe. Filtr ciemnoniebieski zwiększa również kontrast w pierścieniach Saturna. Polecany w obserwacjach Wenus – niska transmisja zwiększa kontrast cieni w górnych warstwach chmur. #38A powinien być używany tylko z teleskopami o aperturze 8 “lub większej, ze względu na bardzo ograniczoną przepuszczalność światła. Ten filtr jest uważany za najlepszy do wydobywania szczegółów ogonów gazowych w obserwacji komet.

#47 Fioletowy (transmisja 3%)

Filtr fioletowy zatrzymuje kolory czerwony, żółty i zielony czyli zdecydowanie większą część widma. Jest to użyteczne do wykrywania wysokich chmur i zamgleń w rejonach czap polarnych Marsa. Jest najbardziej przydatny do obserwacji Wenus ze względu na jego zdolność do ujawniania cieni w górnych warstwach atmosfery (w większym stopniu niż #38A). Pomaga również zobaczyć strukturę pierścieni Saturna. Filtr doskonale nadaje się również do uwydatniania szczegółów Księżyca. Jego niska transmisja sprawia, że ​​nadaje się tylko do większych teleskopów o aperturze powyżej 8 cali.

#56 Jasnozielony (transmisja 53%)

Filtr ten doskonale nadaje się do obserwacji polarnych czap lodowych Marsa i burz piaskowych na powierzchni planety, silnie zwiększając ich kontrast. Uwydatnia także czerwone i niebieskie regiony, takie jak Wielka Czerwona Plama na Jowiszu, w kontraście do jaśniejszych części. Jest również przydatny w obserwacji mało kontrastowych odcieni niebieskiego i czerwonego w atmosferze Jowisza. Filtr wzmacnia pasy chmur Saturna i regiony polarne oraz zwiększa kontrast chmur na Wenus. Filtr jest również przydatny w obserwacji Księżyca. Filtr może nie dawać dobrych wyników w przypadku małych teleskopów.

#58 Zielony (transmisja 24%)

Podobnie jak #56, filtr ten doskonale nadaje się do zwiększania kontrastu polarnych czap lodowych Marsa, a także zabarwionych na żółto marsjańskich burz pyłowych. Nieźle sprawdza się również w obserwacjach Wenys, zwiększając kontrast struktur atmosfery planety. Ten filtr zdecydowanie wycina czerwone i niebieskie długości fal i zwiększa kontrast tych regionów w atmosferze Jowisza. Może również uwydatnić jaśniejsze pasy chmur Saturna i jego regionów polarnych. Filtr zielony jest przydatny do wzmacniania szczegółów powierzchni Księżyca. Zmniejsza również jasność błękitnego nieba na Ziemi. Ten filtr powinien być używany tylko w dużych (ponad 8″) teleskopach.

#80A Niebieski (transmisja 29%)

Filtr niebieski jest jednym z najczęściej używanych filtrów spośród całego spektrum filtrów. Jest to prawdopodobnie najlepszy filtr do badania szczegółów Jowisza i Saturna. Wzmacnia kontrast nieregularności w pasach chmur Jowisza, a także uwypukla szczegóły Wielkiej Czerwonej Plamy. Wydobywa również szczegóły pasów i cech polarnych Saturna. Filtr jest bardzo przydatny na Marsie – pokazuje wysokie chmury i czapy lodowe. Stosowany w obserwacjach Merkurego o zmierzchu, oraz próbach dostrzeżenia struktur atmosfery Wenus. Używany również w obserwacjach gwiazd podwójnych – warto wypróbować przykładowo na Antaresie. Jest również bardzo przydatnym fitrem księżycowym. 

#82A Jasnoniebieski (transmisja 73%)

Filtr jasnoniebieski wzmacnia obszary o niskim kontraście, unikając jednocześnie redukcji ogólnej jasności. W ten sposób rywalizuje z #80A pod względem popularności, będąc użytecznym na Księżycu, Marsie, Jowiszu i Saturnie w mniejszych teleskopach. Na Księżycu uwydatnia szczegóły powierzchni, na Marsie jest bardzo przydatny w obserwacji czap polarnych, podczas gdy na Jowiszu i Saturnie podkreśla przejścia między pasami. Jego użycie na Merkurego i Wenus daje wyniki podobne do # 80A. Niektórzy obserwatorzy twierdzą nawet, że jest przydatny w przypadku jasnych galaktyk, zwłaszcza zwróconych w naszym kierunku (np M51). Struktura galaktyczna, taka jak szczegóły w ramionach spiralnych, jest wyraźniejsza w przypadku zastosowania filtra. Jasnoniebieski filtr dobrze sprawdza się w połączeniu z innymi filtrami.

Filtr o neutralnej gęstości (ND)

Filtr ND zwany również “filtrem szarym” przepuszcza światło równomiernie w całym widmie widzialnym i jest doskonałym filtrem do stosowania w celu zmniejszenia odblasków w obserwacji takich obiektach jak Księżyc i jasne planety. Z tego względu wielu księżycowych i planetarnych astronomów utrzymuje filtr ND wkręcony w swoich ulubionych okularach i dodaje inne filtry w razie potrzeby. Filtry szare mają różne oznczenia oparte o ilość przepuszczanego światła. Zwykle występujące wartości to 50, 25 i 13, które oznaczają 50%, 25% lub 13% transmisji.

Filtr neodymowy

Filtr neodymowy jest interesującym dodatkiem do arsenału filtrów, ponieważ filtruje żółte światło, nadając większości obiektów bladoniebieski kolor. Jest przydatny do obserwacji Wenus, a także Jowisza i Saturna. Dodatkowo (a może głównie) jest to przydatny filtr do obserwacji na obszarach zanieczyszczonych światłem, ponieważ w pewnym stopniu wycina zanieczyszczenie światłem sodowym, chociaż nie jest tak skuteczny jak dedykowane filtry “anty-LP”.

 



 

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.