Jesienne wyzwanie – śladami Caroline Herschel

Sir William Herschel (szlifujący lustro) i Caroline Herschel.

Ponad 200 lat temu Caroline Herschel (1750–1848) jedna z najwybitniejszych kobiet w historii astronomii, skierowała swój teleskop w górę i odkryła szereg interesujących obiektów głębokiego nieba. W rzeczywistości to właśnie te odkrycia Caroline zainspirowały jej brata Williama Herschela do podjęcia monumentalnego przeglądu nieba, który przyniósł nam katalog NGC.

Po 200 latach, zachęcam Cię do podjęcia próby znalezienia i obserwacji w czasie jesiennych nocy 14 “obiektów Caroline”, a może nawet poświęcisz jedną konkretną noc na swoiste “wyzwanie” podążając jej śladami. 

Caroline Herschel prowadziła początkowo niezbyt dobre życie jako służąca we własnym domu w Hanowerze w Niemczech w drugiej połowie XVIII wieku. Ponieważ była oszpecona po przejściu ospy i tyfusu, jej matka założyła, że ​​nigdy nie znajdzie miłości i nie wyjdzie za mąż (czego oczekiwano od młodych kobiet w tamtym czasie), więc zmusiła ją do pracy. Dopiero gdy jej brat William zaprosił ją do Anglii, jej sytuacja zaczęła się poprawiać. Był muzykiem i chórmistrzem w Bath, a ona zaczęła uczyć się śpiewać. Ale zainteresowania Williama szybko zwróciły się ku astronomii, a Caroline porzuciła karierę muzyczną, aby zostać jego asystentką. Nie tylko pomagała mu szlifować coraz większe lustra, ale robiła notatki z jego obserwacji. Kiedy siedziała przy biurku przy otwartym oknie, jej brat deklamował opisy gwiazd na szczycie wysokiej drabiny przy okularze teleskopu. Stworzyli dobrze rozumiejący się zespół. Za nieocenioną pomoc Caroline otrzymywała od brytyjskiego króla Jerzego III pensję w wysokości 50 funtów rocznie, dzięki czemu była pierwszą zawodową kobietą-astronomem w Anglii.

Podczas gdy jej brat zajmował się gwiazdami podwójnymi i delektował sławą, która przyszła po odkryciu Urana, Caroline zaczęła samodzielnie przeszukiwać niebo. Odkryła swoją pierwszą kometę, C/1786 P1, w sierpniu 1786 roku za pomocą jednego z teleskopów Williama. Była tym samym pierwszą kobietą z odkrytą kometą. Później dołożyła jeszcze siedem. Do swoich odkryć Caroline używała niewielkiego refraktora przypominającego bardziej lunetę do obserwacji naziemnych, zanim William zbudował jej większy reflektor. Z ich pomocą odkryła ponad tuzin gromad gwiazd i galaktyk, inspirując Williama do podjęcia własnych badań głębokiego nieba z wykorzystaniem większych instrumentów. Wspólnie odkryli i opisali 2500 galaktyk, mgławic i gromad gwiazd, i skompilowali je do Katalogu Mgławic i Gromad Gwiazd . Ta praca stała się podstawą dla Nowego Generalnego Katalogu Mgławic i Gromad Gwiazd (NGC) używanego chętnie do dziś w środowisku astronomicznym. 

26 lutego 1783 roku dokonała swojego pierwszego odkrycia – gromady gwiazd NGC 2360 w Wielkim Psie, inaugurując tym samym listę 14 odkrytych obiektów. Większość z nich była oryginalnymi odkryciami, ale kilka, takich jak M110 i IC 4995, było niezależnymi obserwacjami obiektów widzianych w latach wcześniejszych przez innych, ale wówczas Caroline nie wiedziała o tych odkryciach.

Główny teleskop Caroline był 4,2-calowym teleskopem zwierciadlanym. Wbrew powszechnym twierdzeniom, ówczesne świeżo wypolerowane lustra, były tylko nieznacznie mniej “sprawne” niż nowoczesne powłoki, a jeśli chodzi o jakość optyczną, William Herschel był bezsprzecznie jednym z najwybitniejszych producentów teleskopów w historii. Teleskop Caroline był prawdopodobnie  porównywalny z nowoczesnym 4-calowym reflektorem lub refraktorem o średnicy około 80 mm. Caroline zidentyfikowała swoje odkrycia za pomocą okularu zapewniającego pole widzenia 2°15′ przy powiększeniu 15x (według zapisków Caroline), albo 24x (według zapisków Williama). Następnie zbadała je bardziej szczegółowo przy 30x. To całkiem nieźle przypomina użycie 20-mm i 16-mm Plossli w refraktorze 80/480. Gdyby ktoś chciał “poczuć się jak Caroline” podążając jej śladami, powinien o ile ma taką możliwość, użyć takiego lub zbliżonego zestawu obserwacyjnego.

Każdy z 14 obiektów pokrótce opiszę poniżej, zaczynając od tych widocznych na zachodnim niebie po zmroku i przesuwając się na wschód do nieba przed świtem. Po nazwie znajduje się typ obiektu, gwiazdozbiór, jasność i data odkrycia. Wszystkie obiekty w katalogu Caroline – z wyjątkiem NGC 2360 i M48 – są obecnie widoczne już na wieczornym niebie. Aby skompletować listę, trzeba uzbroić się w cierpliwość i wrócić do wyzwania w drugiej części nocy gdy nad horyzontem pojawi się Wielki Pies wraz z “Głową Hydry”.

IC 4665 – Gromada Otwarta – Wężownik – 4,2 mag – 27 września 1783

Czasami określana jako Letni Ul (w nawiązaniu do M44 w Raku). Piękny widok w typowej niewielkiej lornetce, w dobrych warunkach widoczna gołym okiem. Jasna, bogata gromada z ponad 40 gwiazdami zebranymi na obszarze o średnicy 1,1°.  Obiekt został precyzyjnie wskazany przez notatki Caroline, w których czytamy: „Gromada gwiazd. Naliczyłam około 50 w polu widzenia, raczej więcej niż mniej”. Wilhelm obserwował tę gromadę przez większy teleskop tej nocy i napisał: „Składa się z około 14 lub 16 dużych, z kilkoma bardzo małymi pomiędzy. Lina ją znalazła”. W rzeczywistości ta gromada i NGC 663 były wcześniej widziane przez Philippe’a Loysa de Chéseaux, ale te odkrycia nie zostały przez niego wówczas opublikowane.

NGC 6633 – Gromada Otwarta – Wężownik – 4.6 mag – 31 lipca 1783

To duża, jasna gromada otwarta w gwiazdozbiorze Wężownika. Odkryta w latach 1745-46 przez Philippe’a Loysa de Chéseaux, niezależnie odkryta ponownie przez Caroline Herschel w 1783 i włączona do katalogu jej brata jako H VIII.72. Gromada jest dostatecznie jasna, aby można ją było zobaczyć gołym okiem i siłą rzeczy jest atrakcyjnym obiektem dla lornetek lub małych teleskopów. NGC 6633 znana jest również jako Collinder 380 lub Melotte 201. Gromada, prawie tak duża jak księżyc w pełni, zawiera około 30 gwiazd. Caroline znalazła NGC 6633 „mniej więcej w połowie drogi od S Serpentarii (71 Ophiuchi) w kierunku θ Serpentis”. Zobaczyła „gromadę dużych gwiazd”, których naliczyła około 80. To intrygujące, że nie zauważyła sąsiedniej IC 4756 (Gromada Graffa), która została odkryta znacznie później. IC 4756 jest dość oczywista dla współczesnych obserwatorów używających małych instrumentów – a nawet nieuzbrojonych oczu. Ale przypuszczalnie astronomowie z XVIII i XIX wieku nie spodziewali się, że otwarte gromady gwiazd będą tak duże i luźne.

NGC 6819 – Gromada otwarta – Łabędź – 7,3 mag – 12 maja 1784

Gromada otwarta znajdująca się 7200 lat świetlnych od nas w konstelacji Łabędzia. Położona na granicy z Lutnią, NGC 6819 zawiera w przybliżeniu dwa tuziny gwiazd o wielkości od 10 do 12 mag, z wieloma innymi członkami o mniejszej jasności. Caroline odnalazła ją „w połowie drogi między δ Cyg i η oraz θ Lyrae, tworząc wraz z nimi trójkąt równoramienny w dół”, jak sama zauważyła. Opisała obiekt jako gromadę gwiazd, ale nie podała żadnych szczegółów.

NGC 6866 – Gromada otwarta – Łabędź – 7,6 mag – 23 lipca 1783

Gromada otwarta znajdująca się w gwiazdozbiorze Łabędzia, położona w odległości ok. 4,8 tys. lat świetlnych od Słońca. Notatki Caroline zawierają współrzędne wskazujące obiekt zaledwie pół stopnia na południowy-zachód od NGC 6866 po uwzględnieniu precesji. Następnie mówią: „Jakieś małe gwiazdy, a może mgławica. Mój brat, jak sądzę, użył powiększenia 70x, a wtedy zauważył niektóre małe gwiazdy, około stu lub więcej”. Caroline stwierdziła, że ​​rozdzielenie gromady na pojedyncze gwiazdy jest trudne przy małym powiększeniu, ale łatwe przy 70x. Ten fakt powinien pomóc ci dobrać powiększenie i zestawić to, co widzisz przez teleskop, w porównaniu z obserwacjami Caroline.

NGC 7380 – Gromada otwarta i mgławica – Cefeusz – 7,2 mag – 7 sierpnia 1787

Znana również jako Mgławica Czarodziej, to młoda gromada otwarta znajdująca się w gwiazdozbiorze Cefeusza. Jest położona w odległości ok. 7,2 tys. lat świetlnych od Słońca. NGC 7380 jest jasną gromadą masywnych gwiazd typu O i B powstałych około 4 miliony lat temu. Gromada ta jest katalogowana również jako Sharpless 2-142, ponieważ jej gwiazdy są zanurzone w mgławicy emisyjnej i obszarze H II, rozciągającym się na przestrzeni około 110 lat świetlnych. Obiekt jest podany w katalogu Williama jako jedno z odkryć Caroline, ale obiekt znajduje się w nieco innym miejscu niż podawały jej notatki. Być może zwykle ostrożna Caroline pomyliła gwiazdę ζ z ε Cephei opisując położenie obiektu.

 

NGC 7789 – Gromada otwarta – Kasjopea – 6,7 mag – 30 października 1783

Gromada otwarta w Kasjopei, znana również jako Gromada “Białej Róży” lub “Róża Karoliny “, ponieważ widziane wizualnie pętle gwiazd i ciemnych pasów wyglądają jak wirujący wzór płatków róż, widziany z góry. Przez niektórych uważana za najpiękniejsze z odkryć Caroline. W jej notatkach możemy przeczytać: „Pomiędzy σ a ρ Cassiopeiae jest piękna mgławica, bardzo jasna”. To intrygujące, że opisała ją jako mgławicę, ponieważ “mgławica” musiała być możliwa do rozdzielenia na pojedyńcze gwiazdy w jej teleskopie. Wydaje się, że ​​jej brat nie sprawdził obiektu z okularem dającym większe powiększenie, jak to zrobił w przypadku NGC 6866.

NGC 659 – Gromada otwarta – Kasjopea – 7,9 mag – 27 września 1783 

Gromada otwarta znajdująca się w gwiazdozbiorze Kasjopei. Prawdopodobnie odkryła ją Caroline Herschel 27 września 1783 roku; 3 listopada 1787 roku obserwował ją też William Herschel. Jest położona w odległości ok. 6,3 tys. lat świetlnych od Słońca. Odkrycie gromady zostało przypisane Caroline w opublikowanym katalogu Williama Herschela, ale istnieją pewne wątpliwości co do identyfikacji. Jej notatki z 27 września mówią: „δ i ε Cassiopeiae i χ Persei tworzą trójliść. Gromada gwiazd znajduje się pośrodku”. A 30 października pisze: „Widziałam gromadę, która jest umieszczona pomiędzy ε Cassiopeiae i χ Persei (zatłoczone miejsce)”.

Gwiazda, którą Herschelowie błędnie nazwali χ Persei, to w rzeczywistości 7 Persei. Gwiazda ta tworzy wydłużony trójkąt z δ i ε Cassiopeiae. NGC 659 rzeczywiście znajduje się wewnątrz tego trójkąta, jednak znacznie bliżej jednej strony (nie na środku).
Ponadto NGC 659 jest bardzo trudna do rozdzielenia w małym teleskopie przy małym powiększeniu i ciężko sobie wyobrazić dostrzeżenie NGC 659 bez zauważenia znacznie większej i jaśniejszej sąsiadki – NGC 663 oddalonej o pół stopnia. Rzeczywiście, istnieje skatalogowana gromada w pobliżu środka trójkąta utworzonego przez δ Cas, ε Cas i 7 Per, a mianowicie NGC 743. Ale gromada ta została po raz pierwszy dostrzeżona przez Johna Herschela, syna Williama, długo po tym, jak William zidentyfikował gromadę Caroline jako NGC 659.

NGC 225 – Gromada otwarta – Kasjopea – 7,0 mag – 27 września 1783

Była pierwszą z trzech gromad gwiazd w Kasjopei, które Caroline zaobserwowała 27 września 1783 roku i ponownie zaobserwowała 30 października. William nie widział żadnej z nich w tym czasie, więc wszelkie opisy tych gromad zawarte w katalogu katalogu musiały opierać się na notatkach lub pamięci jego siostry. Uwagi Caroline z październikowych obserwacji, określają położenie gromady dość precyzyjnie „1,5 stopnia od γ w kierunku κ  Cass.” NGC 225 znajduje się prawie bezpośrednio między tymi dwiema gwiazdami i łatwo ją zobaczyć w małych teleskopach, więc nie ma żadnych wątpliwości co do tożsamości gromady. Co prawda, odległość gromady od γ Cas wynosi w rzeczywistości 1,9°, a nie 1,5°, ale szacując odległość, łatwo było pomylić się o 30%.

Notatki z września opisują lokalizację jednak nieco inaczej: „Około 2 stopnie od γ Cass, tworzy trójkąt równoramienny z γ i κ, mała gromadą gwiazd, pozornie wymieszaną z mgławicą”. NGC 225 rzeczywiście znajduje się prawie w równej odległości od tych dwóch gwiazd, ale dziwne jest opisywanie czegoś, co w rzeczywistości jest linią prostą, jako tworzące trójkąt równoramienny. ​​Caroline była w stanie zmieścić swoją gromadę w tym samym polu widzenia z każdą gwiazdą z osobna, ale nie mogła zmieścić wszystkich trzech razem. Mogła więc rzeczywiście ustalić, że odległości są równe, nie zauważając, że są one również w linii prostej. Ale wydaje się również możliwe, że Caroline 27 września zaobserwowała jakąś gromadę lub asteryzm inną niż NGC 225.

NGC 189 – Gromada otwarta – Kasjopea – 8.8 mag – 27 września 1783

Najsłabsza z gromad Caroline. Kolejna tajemnicza historia związana z odkryciem. William zidentyfikował drugą gromadę Caroline w Kasjopei jako NGC 381, ale nie znajduje się ona w pobliżu miejsca, które sama określiła, pisząc 27 września: „Około 1° na południe od powyższej gromady słaba mgławica otoczona dużą liczbą dużych i małych gwiazd. W polu widzenia jest więcej dużych gwiazd niż zaznaczono tutaj, ale zwróciłam szczególną uwagę na dwie, pomiędzy którymi usytuowana jest mgławica.” Jeśli pierwszą wspomnianą przez Caroline gromadą była NGC 225, to NGC 189 całkiem dobrze pasuje do tego miejsca. Ale NGC 189 nie znajduje się między dwiema jasnymi gwiazdami, a przy jasności 8,8 mag byłaby trudna do zobaczenia przez jej skromny teleskop. Interesujące jest to, że w katalogu, który Caroline zredagowała, ale nigdy nie opublikowała, umieściła adnotację „niemożliwa do znalezienia”.

NGC 205 (M110) – Galaktyka – Andromeda – 8.1 mag – 27 sierpnia 1783

Karłowata galaktyka eliptyczna znajdująca się w gwiazdozbiorze Andromedy w odległości 2,7 mln lat świetlnych od Ziemi. M110 jest najjaśniejszą galaktyką satelitarną towarzyszącą galaktyce Andromedy. Odkrył ją Charles Messier w 1773 roku, jednak z niewiadomych powodów nie dodał jej do swojej listy. Dopiero w 1966 Kenneth Glyn Jones dołączył ją do katalogu Messiera na ostatniej pozycji. Niezależnie od Messiera odkryła ją Caroline Herschel. W jej notatkach możemy przeczytać: „O pół stopnia poprzedzająca i trochę na północ od mgławicy Mess 31”.

NGC 752 – Gromada otwarta – Andromeda – 5,7 mag – 29 września 1783

Jasna i mocno rozproszona gromada otwarta odkryta przed 1654 rokiem przez Giovanniego Hodiernę, wraz z M33. Kolejne obserwacje zostały wykonane niezależnie przez Williama i Caroline Herschelów, odpowiednio, 24 sierpnia i 29 września 1783 roku. Gromada zawiera ponad 60 gwiazd dziewiątej wielkości i słabszych, zajmujących na niebie obszar większy od Księżyca w pełni. Szacunkowy wiek gwiazd w tej gromadzie wynosi 1,1 miliarda lat, a odległość około 1300 lat świetlnych. Caroline w swoich notatkach napisała: „Około 3 stopnie na południe od γ Andromedae, wspaniała gromada gwiazd”. Rzeczywista odległość wynosi 4,5°, ale poza tym NGC 752 doskonale pasuje do tego opisu.

NGC 253 – Galaktyka – Rzeźbiarz – 8,0 mag – 23 września 1783

Znana jako Galaktyka Rzeźbiarza, to galaktyka spiralna z poprzeczką znajdująca się w kierunku konstelacji Rzeźbiarza w odległości około 11,6 milionów lat świetlnych od Ziemi. Fakt odkrycia jej przez Caroline jest zaskakujący, biorąc pod uwagę niewielką wysokość galaktyki nad horyzontem dla obserwatora z Wysp Brytyjskich. Opisała ją jako „słabą mgławicę poniżej dwóch trójkątów pod β Ceti…Messier go nie ma”. 

NGC 2360 – Gromada otwarta – Wielki Pies – 7.2 mag – 26 lutego 1783

Gromada często nazywana Gromadą Caroline, ponieważ była pierwszą gromadą, którą odkryła. W notatkach napisała: „Piękna gromada dość skondensowanych gwiazd o średnicy prawie 1/2 stopnia. Podążająca za γ Canis Majoris, bardzo słaba mgławicą”, a następnie opisuje obserwacje brata, prawdopodobnie wykonane za pomocą znacznie większego instrumentu. Gromada znajduje się 3,5 stopnia na wschód od Gamma Canis Majoris i mniej niż jeden stopień na północny zachód od zaćmieniowej gwiazdy podwójnej R Canis Majoris.

NGC 2548 – (M48) Gromada otwarta – Hydra – 5,8 mag – 8 marca 1783

Odkrył ją w 1771 roku Charles Messier (w katalogu od 19 lutego 1771), jednak z powodu błędu w zapisie pozycji, do 1934 roku była uznawana „za zaginioną”. 1 lutego 1786 William Herschel umieścił ją w swoim katalogu jako H VI.22. Gromada jest oddalona od Ziemi o około 1500 lat świetlnych i zawiera co najmniej 80 gwiazd (z czego 50 jaśniejszych od 13 mag). Przy sprzyjających warunkach M48 można dostrzec nawet gołym okiem.

To ostatni obiekt, który Caroline „odkryła” za pomocą małego refraktora. Jej notatki mówią: „W równej odległości od 29 i 30 Monocerotis, mgławoca tworzy trójkąt równobocznego z tymi gwiazdami. W teleskopie wydaje się być gromadą rozproszonych gwiazd”. Gwiazdy 29 i 30 Monocerotis są teraz zwykle nazywane odpowiednio ζ Monocerotis i C Hydrae i nie ma wątpliwości, że omawiana gromada jest teraz nazywana Messier 48. Oryginalny katalog Messiera podał nieprawidłowe współrzędne tego obiektu, więc ona i William założyli że było to oryginalne odkrycie.


Wszystkie obiekty oznaczyłem żółtymi markerami na MAPIE NIEBA


https://www.messier.seds.org/xtra/similar/cher.html

In Caroline Herschel’s Footsteps

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.