O największych gwiazdozbiorach…

Największe konstelacje widoczne na niebie to Hydra, Panna, Wielka Niedźwiedzica, Wieloryb i Herkules. Największe konstelacje północne to Wielka Niedźwiedzica, Herkules, Pegaz, Smok i Lew, a południowe to Hydra, Panna, Wieloryb, Erydan i Centaur.

Wszystkie z nich są gwiazdozbiorami wymienionymi przez Ptolemeusza w jego Almagescie w II wieku naszej ery. Największą konstelacją, która nie była znana od czasów starożytnych, jest Ryś, który został wprowadzony przez polskiego astronoma Jana Heweliusza w XVII wieku. Ryś jest 28 konstelacją pod względem wielkości, o powierzchni 545 stopni kwadratowych.

Hydra, największa z 88 współczesnych konstelacji, mierzy 1303 stopnie kwadratowe i ma kształt wijącego się węża, który rozciąga się od Raka na północy do Wagi i Centaura na południu. Pomimo swojej wielkości Hydra nie jest szczególnie widoczna ani łatwo rozpoznawalna. Jej najjaśniejsza gwiazda, pomarańczowy olbrzym Alphard, ma pozorną jasność 2,0 magnitudo, co czyni ją tylko umiarkowanie jasną.

Panna jest o wiele łatwiejsza do znalezienia niż Hydra będąc w posiadaniu gwiazdy Spica, 16 najjaśniejszej na niebie. Gwiazdozbiór znajdujący się po obu stronach równika niebieskiego, jest jednocześnie największym gwiazdozbiorem zodiakalnym, wyprzedzając Wodnika i Lwa. 

Wielka Niedźwiedzica, największa konstelacja znajdująca się w całości na północnej półkuli nieba, jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych konstelacji na niebie. Asteryzm Wielkiego Wozu ułatwia nawigację na niebie obserwatorom z północy o każdej porze roku. Sześć gwiazd, które tworzą asteryzm, są drugiej wielkości i łatwo je zobaczyć nawet w w trudniejszych warunkach. Trzeba jednak pamiętać, że gwiazdozbiór zajmuje znacznie większą powierzchnię i zawiera więcej jasnych gwiazd oprócz Wielkiego Wozu. Wielka Niedźwiedzica jest dla obserwatorów z północy gwiazdozbiorem okołobiegunowym, co oznacza, że ​​nigdy nie znajduje się poniżej horyzontu. Pozostaje jednak w większości niewidoczna dla obserwatorów mieszkających na południe od 30° szerokości geograficznej południowej.

Podobnie jak Hydra, Wieloryb jest duży, ale nieszczególnie widoczny. Nie ma tam żadnej gwiazdy pierwszej wielkości, a tylko jedna jest drugiej wielkości. Gwiazdy Alfa, Gamma i Delta tworzą przy zachodnim krańcu Wieloryba trójkąt, dający się łatwo zidentyfikować, poza tym niebo w tej okolicy jest w zasadzie puste. Wymienione trzy gwiazdy oraz liczne bledsze są tylko ledwo podobne do jakiegokolwiek stworzenia morskiego. Najjaśniejsza gwiazda, pomarańczowy gigant Diphda (znany również jako Deneb Kaitos), ma jasność wizualną wynoszącą 2,02 magnitudo, co czyni ją nieco słabszą niż Alphard.

Herkules, druga co do wielkości wyłącznie północna konstelacja, jest znacznie łatwiejszy do zauważenia, ponieważ niektóre z jego gwiazd tworzą asteryzm zwany ‘Keystone’, który oznacza tors Herculesa. Jednak konstelacja nie ma gwiazd pierwszej lub drugiej wielkości. Jego najjaśniejsza gwiazda, Kornephoros, jest żółtym gigantem o pozornej jasności 2,8 magnitudo.

Gwiazdozbiór Obszar w stopniach kwadratowych Kwadrant
1.       Hydra 1302.844 SQ2
2.       Panna 1294.428 SQ3
3.       Wielka Niedźwiedzica 1279.660 NQ2
4.       Wieloryb 1231.411 SQ1
5.       Herkules 1225.148 NQ3
6.       Erydan 1137.919 SQ1
7.       Pegaz 1120.794 NQ4
8.       Smok 1082.952 NQ3
9.       Centaur 1060.422 SQ3
10.     Wodnik 979.854 SQ4

Erydan, szósta co do wielkości konstelacja, znajdująca się w całości na niebie południowym. Dla starożytnych astronomów gwiazdy Erydanu niemal zawsze przedstawiały rzekę. Dla Rzymian reprezentował Pad, dla innych Ren, Nil, Tygrys albo Eufrat. Północny fragment konstelacji można odnaleźć tuż przy jasnym gwiazdozbiorze Oriona. Po uporządkowaniu przez Europejczyków południowych gwiazdozbiorów Erydan rozciągnął się daleko na południe, aż do bardzo jasnej gwiazdy Achernar.

Pegaz jest łatwy do rozpoznania, ponieważ zdominowany jest przez bardzo jasny asteryzm znany jako Wielki Kwadrat Pegaza, który tworzą trzy jasne gwiazdy w Pegazie i Alpheratz, najjaśniejsza gwiazda w sąsiedniej Andromedzie. 

Gwiazdozbiór Smoka znajduje się w całości na północnym niebie. Podobnie jak Wielka Niedźwiedzica jest okołobiegunowy i nigdy nie chowa się pod horyzontem dla północnych obserwatorów. Nie jest to szczególnie jasna konstelacja, ale można ją znaleźć między bardziej rozpoznawalnymi Wielką Niedźwiedzicą, Małą Niedźwiedzicą, Herkulesem i Łabędziem. Najjaśniejsza gwiazda, pomarańczowy olbrzym Eltanin, ma pozorną jasność 2,23 magnitudo. Konstelacja jest w większości niewidoczna dla obserwatorów na południe od 15° szerokości geograficznej południowej.

Centaur, dziewiąta co do wielkości konstelacja, znajduje się na południowym niebie i nie można go zobaczyć w całości z miejsc na północ od 25° szerokości geograficznej północnej. W naszym kraju widoczny jest tylko najbardziej na północ wysunięty skrawek gwiazdozbioru. Jest to jedna z najjaśniejszych i najbardziej rozpoznawalnych konstelacji południowych. Jego najjaśniejsze gwiazdy – Alfa i Beta Centauri – są 3 i 11 najjaśniejszymi gwiazdami na niebie. 

Wodnik drugi pod względem wielkości gwiazdozbiór zodiakalny, jest stosunkowo słaby – jego najjaśniejsza gwiazda, Sadalsuud, nadolbrzym klasy G, ma wizualną jasność 2,87 magnitudo – ale można go dostrzec w bezchmurną noc w pobliżu Pegaza i Ryb. Podobnie jak inne konstelacje zodiakalne, Wodnik leży na ekliptyce. 


Historycznie, tytuł największego gwiazdozbioru na niebie, dzierży Okręt Argo (Argo Navis), lub po prostu Argo, który był ogromną konstelacją południowego nieba. W mitologii greckiej utożsamiano go ze statkiem używanym przez Jazona i Argonautów, którzy popłynęli do Kolchidy w poszukiwaniu Złotego Runa. Oryginalna konstelacja znajdowała się w pobliżu południowego horyzontu nieba śródziemnomorskiego, płynąc na zachód wzdłuż „rzeki Drogi Mlecznej”. Z powodu precesji wiele gwiazd Argo zostało przesunięte dalej na południe od czasów klasycznych i tym samym część z nich nie jest dziś widoczna z szerokości geograficznych Morza Śródziemnego. Wszystkie gwiazdy Argo Navis są łatwo widoczne na południe od równika i przechodzą w pobliżu zenitu z południowych umiarkowanych szerokości geograficznych.

W czasach bliżej współczesnym, Okręt Argo zaczął być uważany za ‘nieporęczny’ ze względu na jego ogromny rozmiar (o 28% większy niż Hydra, największa obecna konstelacja). W swoim atlasie gwiazd z 1763 roku Nicolas Louis de Lacaille oznaczył w konstelacji ponad sto sześćdziesiąt gwiazd widocznych gołym okiem. Podział gwiazdozbioru został zaproponowany przez Sir Johna Herschela w 1841 roku i ponownie w 1844 roku. Mimo to konstelacja pozostawała w użyciu wraz z jej częściami składowymi aż do XX wieku. W 1922 roku wraz z innymi konstelacjami otrzymał trzyliterowy skrót: Arg. Ostateczny ‘rozpad’ konstelacji nastąpił w 1930 roku, Kiedy Międzynarodowa Unia Astronomiczna zdefiniowała 88 współczesnych konstelacji, formalnie ustanawiając gwiazdozbiory Kila, Żagla jednocześnie uznając Okręt Argonautów za gwiazdozbiór nieaktualny.

 

Share This:

Może Ci się również spodoba

3 komentarze

  1. Bubel pisze:

    Hej ciekawy artykuł, jednak mam prośbę. Czy mógłbyś kiedyś napisać kompleksowy materiał wyłącznie o niebie południowym. Czyli najjaśniejsze i najbardziej charakterystyczne gwiazdozbiory, gwiazdy (w zmienne, podwójne, ciekawe nadolbrzymy), asteryzmy. No i jakaś konkluzja, np. która półkula jest ciekawsza dla obserwatorów nocnego nieba. Myślę, że temat bardzo ciekawy i mało opisany w naszym języku. Pozdrawiam i dziękuję za miłą lekturę.

  2. Bubel pisze:

    Super. Wielkie dzięki za link, o to chodziło… ale chętnie poczytam więcej (pewnie nie tylko ja). Pozdrawiam

Pozostaw odpowiedź Paether Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres email nie zostanie opublikowany.