Poznajemy gwiazdozbiory zodiakalne – Koziorożec i Wodnik

Na początku każdego roku swoje urodziny obchodzą osoby urodzone pod znakiem Koziorożca i Wodnika. Nie, nie zamierzam promować tutaj jakiejkolwiek astrologii – to niezmiennie nic nie warta sterta śmieci dla idiotów. To będzie zachęta dla osób, które niespecjalnie interesują się astronomią – może zamiast sięgać po horoskopy, warto pokrótce poznać swoje gwiazdozbiory zodiakalne?

Jak znaleźć? Gwiazdozbiory Koziorożca i Wodnika nie grzeszą szczególną jasnością, co może początkowo zniechęcić potencjalnego zainteresowanego. Jednak w okolicy można odnaleźć kilka jasnych i charakterystycznych punktów startowych pomocnych w namierzeniu ciemniejszego sąsiedztwa. Z pewnością jednym z nich jest jasna (1,16 mag) gwiazda Fomalhaut. Obydwa gwiazdozbiory zodiakalne znajdziemy między nią a jeszcze jaśniejszym (0,74 mag) Altairem. Jeśli z jakiegoś powodu (Fomalhaut może być zasłonięty ponieważ znajduje się nisko nad horyzontem) taka opcja jest niemożliwa, można posłużyć się charakterystycznym “Kwadratem Pegaza” oraz gwiazdą Enif wyznaczającą głowę ‘niebiańskiego konia’. 


Koziorożec, jest najmniejszą (414 stopni kwadratowych) z 13 konstelacji zodiaku, a także drugą najsłabszą pod względem jasności gwiazd po Raku. Gwiazdozbiór zodiakalny znajdujący się na półkuli południowej, reprezentuje stworzenie będące mieszanką ryby i kozy.  

Mimo niewielkiej jasności, jest paradoksalnie jednym z najstarszych znanych gwiazdozbiorów. Podobnie jak w przypadku innych konstelacji związanych z Zodiakiem, Koziorożec został skatalogowany przez Ptolemeusza w II wieku n.e. i tym samym umieszczony w traktacie Almagest. Konstelacja została również rozpoznana przez inne kultury na całym świecie. Koziorożca można odnaleźć w mitach i obrazach sięgających nawet XXI wieku przed naszą erą. Historia Koziorożca znanego w kulturze zachodniej pochodzi od Babilończyków i Sumerów. Sumerowie znali ją jako kozią rybę (SUHUR-MASH-HA). Katalogi gwiazd babilońskich z 1000 roku p.n.e. wspominają konstelację jako MUL.SUHUR.MAŠ, co oznacza dokładnie to samo. We wczesnej epoce brązu punkt znajdujący się w gwiazdozbiorze Koziorożca wyznaczał przesilenie zimowe, czego pozostałością jest zwrotnik Koziorożca wyznaczający najdalej na południe wysunięte miejsca na Ziemi, nad którymi Słońce może znajdować się w zenicie. “Strategiczne” położenie gwiazdozbioru było powodem wzmożonego zainteresowania nim starożytnych cywilizacji pomimo nikłej atrakcyjności dla obserwatora.

W mitologii greckiej gwiazdozbiór Koziorożca został przypisany do boga przyrody, Pana. Co ciekawe, w mitologii greckiej Rak (będący dokładnie naprzeciwko) jest znany jako „Brama Ludzi”, gdzie dusze wędrują na Ziemię, aby wejść do noworodków, podczas gdy Koziorożec jest znany jako „Brama Bogów”, gdzie dusze zmarłych kierują się w zaświaty.

Około 20 gwiazd tworzy wzór Koziorożca. Najjaśniejsze z nich tworzą duży trójkąt, którego wierzchołki wyznaczają dwie gwiazdy czwartej wielkości Alfa i Omega oraz Delta, gwiazda trzeciej wielkości. Alfa Capricorni składa się z nadolbrzyma o jasności 4,4 mag (o nazwie Algedi – ‘kozioł’) oraz olbrzyma o jasności 3,8 mag. W rzeczywistości obie gwiazdy nie są związane ze sobą fizycznie. Beta Capricorni (nazywana Dabih, czyli „rzeźnik” co jest nawiązaniem do wschodnich tradycji składania kozła w ofierze, gdy Słońce wchodzi w obszar Koziorożca) to gwiazda podwójna: jaśniejsza i mniejsza β¹ Cap świeci z jasnością 3,4 mag, a słabsza i większa β² Cap – 6,2mag. Deneb Algedi (δ Cap) najjaśniejsza gwiazda w konstelacji oznaczająca „ogon kozła” to układ wielokrotny gwiazd, w którym składnik A jest zmienną typu Algola o okresie zmienności 1,02 dnia i zmianie jasności od 2,81 do 3,05 mag.

Mimo że konstelacja leży blisko płaszczyzny Drogi Mlecznej, Koziorożec nie zawiera wielu łatwo dostrzegalnych obiektów głębokiego nieba. Obserwatorzy z dobrymi teleskopami mogą zaobserwować kilka bardzo odległych galaktyk w granicach konstelacji. W naszej własnej galaktyce, Koziorożec posiada gromadę kulistą oznaczoną w Katalogu Messiera numerem 30. Ta ciasno upakowane, sferycznie ukształtowane skupienie gwiazd zostało po raz pierwszy zaobserwowane i skatalogowane przez Charlesa Messiera w 1764 roku. Gromada jest widoczna przez lornetkę, ale obserwatorzy z teleskopem zobaczą znacznie więcej szczegółów.


Wodnik jest dużym gwiazdozbiorem, pokrywającym 980 stopni kwadratowych nieba. To sprawia, że ​​zamyka pierwszą dziesiątkę największych gwiazdozbiorów. Graniczy z gwiazdozbiorami Orła, Koziorożca, Wieloryba, Delfina, Źrebięcia, Pegaza, Ryb, Ryby Południowej i Rzeźbiarza. Nietrudno zauważyć, że dzieli obszar nieba z kilkoma innymi konstelacjami wodnymi. 

Wodnik jest jedną z 48 konstelacji wymienionych przez greckiego astronoma Ptolemeusza w drugim wieku naszej ery. Przedstawiany jest jako człowiek wylewający wodę z wiadra w kierunku gwiazdozbioru Ryby Południowej. Ta starożytna konstelacja ma swoje korzenie w wielu kulturach. W mitologii babilońskiej Wodnik był związany z bogiem Ea i postrzegany niezbyt pozytywnie, ponieważ kojarzono go z niszczycielskimi powodziami, których regularnie doświadczali mieszkańcy dorzeczy Eufratu i Tygrysu. W starożytnym Egipcie Wodnik miał znacznie lepszą reputację z powodu corocznych wylewów Nilu oczekiwanych przez okolicznych rolników. Zgodnie z tamtejszą mitologią Egipcjanie wierzyli, że Nil występuje z brzegów, gdy Wodnik wkłada swój dzban do rzeki, co oznacza równocześnie początek wiosny. W mitologii greckiej Wodnik był Ganimedesem – trojaninem, którego Zeus zabrał na Olimp, aby służył jako nadworny “podczaszy” odpowiedzialny za donoszenie ambrozji i nektaru. W tej wersji, sąsiedni gwiazdozbiór reprezentuje orła, który porwał Ganimedesa na żądanie Zeusa (lub samego Zeusa w postaci zwierzęcej).

Wodnik zawiera zaledwie kilka gwiazd jaśniejszych 4 magnitudo. Najjaśniejszym jest Sadalsuud o jasności wizualnej 2,91 mag. Należy do rzadkiej klasy gwiazd znanych jako żółte nadolbrzymy. Jest 2200 razy jaśniejszy od Słońca i zawiera sześć razy większą masę. Sadalmelik jest drugą najjaśniejszą gwiazdą Wodnika o jasności 2,96 magnitudo. Jest to również żółty nadolbrzym znajdujący się około 800 lat świetlnych od Ziemi. Przy jasności 3,25 mag Skat jest trzecią najjaśniejszą gwiazdą. Jest to niebieski podolbrzym oddalony o około 160 lat świetlnych od nas.

Wodnik zawiera trzy obiekty z katalogu Messiera. M2 jest gromadą kulistą zawierającą około 150.000 gwiazd. Jest to jedna z największych znanych gromad kulistych. M72 to kolejna gromada kulista zlokalizowana około 53.000 lat świetlnych od Ziemi. M73 to asteryzm czterech gwiazd znajdujących się blisko siebie na niebie. Wodnik zawiera również wiele obiektów głębokiego nieba, które można zobaczyć tylko w dużych teleskopach. Należą do nich słynna mgławica Ślimak (Oko Boga) czy mgławica Saturn.

Share This:

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.