„THE IRON STAR”- czyli o „żelaznej” gwieździe XX Ophiuchi

Tak słaba, że niewidoczna gołym okiem. Ale zarazem na tyle interesująca, by poświęcić dłuższą chwilę poszukiwaniom trudno dostępnych informacji odnośnie tej niezwykłej gwiazdy. XX Ophiuchi to gwiazda zmienna nieregularna. Charakteryzuje się amplitudami zmian jasności wizualnej rzędu 2m.

Szczegółowe badania gwiazdy XX Oph prowadzono m.in. w obserwatorium w Harvardzie, u początków XX stulecia. Z racji zaobserwowanych intensywnych linii absorpcyjnych zjonizowanego żelaza, obiekt ten nazywano kolokwialnie „żelazną gwiazdą”. XX Ophiuchi jest oddalona od Ziemi o 6.500 l.ś.

Zmienność:

Podstawowa jasność wizualna XX Oph wynosi około 9m, ale niekiedy spada do blisko 11m, w nieregularnych odstępach czasowych. Jasność podstawowa utrzymuje się przez większą część czasu, wykazując jedynie drobne fluktuacje. Czas trwania maksimum to kilka do ok. dwudziestu lat. Spadki jasności (do 11m) są niespodziewane i mogą się utrzymywać przez okres kilku miesięcy do nawet dwóch lat. Zmienność gwiazdy XX Ophiuchi przypomina nieco zmienność typu R Corona Borealis (ma jedynie niższą amplitudę zmian).

Przyczyna nagłych spadków jasności jest póki co niejasna.

Parametry widmowe:

Dane dotyczące typu widmowego gwiazdy różnią się w zależności od źródeł. Niektóre z nich piszą o typie widmowym B z jasnymi pasmami spektralnymi metali oraz wodoru (również emisyjnymi). Widoczne są m.in. paska emisyjne Hα.

Co ciekawe, różne źródła opodają, że cechy widmowe gwiazdy XX Ophiuchi podlegają nieustannym, powolnym zmianom wraz z upływem czasu, Podobno w roku 1925 zarejestrowano silne linie absorpcyjne tytanu. Ale w kolejnych latach, widmo gwiazdy powoli utraciło te pasma. W szczycie swej intensywności, były wyraźniejsze i liczniejsze nawet od pasm żelaza.

Dostępne są również dane, wg których omawiana gwiazda należy do typu widmowego A i jest gwiazdą emisyjną, a zapis typu widmowego zawiera rozszerzenie „p” („pecularity”). Biorąc pod uwagę niezwykłe cechy XX Oph, można odnieść wrażenie, że oznaczenie „p” jest w jej przypadku całkowicie słuszne.

Astronomowie odkryli również, że gwiazda ta posiada otoczkę gazową, która stopniowo się rozszerza. Pod tym względem XX Oph nieco przypomina gwiazdy 48 Librae oraz 17 Leporis. Otoczka zawiera w swoim składzie m.in. drobiny grafitu (odmiany alotropowej węgla) oraz krzemu. Wskazuje to na niską temperaturę otoczki.

Gwiazda podwójna:

XX Ophiuichi zaskakuje nie tylko swoją niezwykłą zmiennością oraz wyjątkowo bogatym widmem spektroskopowym, ale również udziałem w szczególnym systemie binarnym. Gwiazda ta jest powiązana grawitacyjnie z jasnym olbrzymem późnego typu widmowego M (M5 lub M6). Godna uwagi jest ogromna różnica temperatur (oraz co z tym związane: barw) obu składników układu podwójnego. Co ciekawe, pasma tlenku tytanu II (TiO) są dostrzegalne zarówno dla widma gwiazdy XX Oph jak i jej czerwonego towarzysza.

Jedno ze źródeł informuje, że typy widmowe obu komponentów układu to: B0III i M6III. Oraz , że analiza pasm spektroskopowych dwutlenku węgla oraz wody w zewnętrznych warstwach chłodnej gwiazdy, wskazują na przynależność jej do typu widmowego i klasy jasności mieszczących się w zakresie M6I- M6III.

Temperatura powierzchni czerwonego olbrzyma szacowana jest na ok. 2900 K, a składnik pierwotny (XX Oph A) wykazuje temperaturę bliską 16.500 K.

Z uwagi na silny wiatr gwiazdowy, gorętsza z gwiazd traci rocznie dużą ilość masy: 5- 25 . 10-6 Mʘ rocznie.

——————

Źródło:

  1. Burnham: „Burnham’s Celestial Handbook”, tom. II, str. 1246- 1248.
  2. Prager: “XX Ophiuchi”.
  3. M. Humphreys, J.S. Gallagher I D.L. Lambert: “The near infra-red spectrum of XX Ophiuchi”.
  4. Goswami, N. Kameswara Rao: “Emission- line spectra od XX Ophiuchi in 1996 and 1997”.

 

Share This:

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.