Valles Marineris – marsjański “Wielki Kanion”

Valles Marineris, które rozciąga się szerokim pasem na powierzchni Marsa, to system kanionów biegnących wzdłuż powierzchni Czerwonej Planety. Ten system szczelin jest jednym z największych kanionów Układu Słonecznego, pokonany jedynie pod względem długośc przez Baltis Vallis na Wenus.

System Valles Marineris rozciąga się z zachodu na wschód, nieco na południe od marsjańskiego równika, po wschodniej stronie wyżyny Tharsis. Gdyby znajdowała się na Ziemi, rozciągałby się przykładowo przez całe Stany Zjednoczone od Los Angeles do Nowego Jorku. 

Noctis Labyrinthus jest uważany za punkt początkowy struktury, która następnie przesuwa się na wschód, obejmując Tithonium Chasmata i Ius Chasmata. W środkowym regionie znajdują się struktury nazwane Melas, Ophir, Coprates, Ganges, Capri i Eos Chasmata. Kanion przechodzi przez obszar bardzo nieregularnego w swej strukturze terenu (grzbiety, pęknięcia i równiny) i kończy się w regionie basenu Chryse Planitia. Cały system rozciąga się na ponad 4000 km (2490 mil), obejmując prawie jedną czwartą obwodu planety i 59% jej średnicy. Niektóre części kanionu mają głębokość sięgającą 7-10 km (według różnych źródeł) i szerokość 200 km. Valles Marineris przyćmiewa po tym względem znany nam Wielki Kanion (marsjańska struktura jest około dziesięć razy dłuższa i pięć razy głębsza).

Większość badaczy zgadza się, że Valles Marineris to duże pęknięcie w marsjańskiej skorupie, które powstało miliardy lat temu (szacuje się na ok 3,5 mld), gdy planeta jeszcze stygła i była znacznie bardziej aktywna tektonicznie, a następnie zostało poszerzone przez siły erozji i zapadnięcie się ścian szczeliny. Jednak w pobliżu wschodnich boków szczeliny wydają się znajdować kanały, które mogły zostać utworzone przez wodę lub dwutlenek węgla. Nie jest jasne, kiedy ustały główne procesy tworzenia się doliny – a niewielkie osuwiska występują miejscami do dzisiaj. Wygląda jednak na to, że główna działalność została zatrzymana około 2 miliardy lat temu.

Od lat siedemdziesiątych XX wieku pojawiło się wiele różnych teorii na temat powstania Valles Marineris. Jednym z pomysłów była erozja spowodowana działaniem wody lub termokrasu (topnienie wiecznej zmarzliny). Woda w stanie ciekłym nie może istnieć w obecnych warunkach marsjańskich, ale w odległej przeszłości warunki na powierzchni planety mogły taki proces umożliwiwać. Według innej teorii, kaniony powstały w wyniku wycofania się podpowierzchniowej magmy. Następnie pojawiła się teoria formowania się przez pękanie naprężeniowe. Obecnie najbardziej akceptowaną teorią jest to, że Valles Marineris powstało w procesie podobnym jak Szczelina Wschodnioafrykańska, a później zostały powiększone przez erozję i zapadnięcie się ścian szczeliny. Dolina ryftowa zwykle tworzy się wraz z formowaniem się gór. W tym przypadku formacja jest związana z wybrzuszeniem Tharsis. 

Valles Marineris (z łaciny “Doliny Marinera”) zostało nazwane na cześć Mariner 9, misji z lat 1971-1972, pierwszego sztucznego satelity planety innej niż Ziemia. Sonda wykonała tysiące zdjęć powierzchni Marsa, na bazie których odkryto miedzy innymi olbrzymią strukturę geologiczną.

https://www.esa.int/Science_Exploration/

 

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.