W oku Byka – ALDEBARAN

Gwiazda, która dosłownie wyznacza „Oko Byka” albo jak mawiano w średniowieczu „Serce Byka” (Cor Tauri). Persowie nazywali ją „Tascheter”, a Rzymianie „Palilicium”. Arabowie zauważyli, że na niebie podąża za Plejadami, co streścili w nazwie الدبران (al-dabarān – „śledzący, podążający”).

We wszelakich encyklopediach dowiemy się, że to gwiazda podwójna, typu widmowego K5III, o barwie pomarańczowej (najgłębszy pomarańcz wśród najjaśniejszych gwiazd), masie 1,7 raza większej od Słońca i temperaturze powierzchni szacowanej na 4010 Kelwinów. Najjaśniejsza gwiazda gwiazdozbioru Byka (0.75-0.95 mag), oddalona o ok. 66,6 roku świetlnego od Ziemi.

Przejdźmy jednak do rzeczy, o które ciężko w popularnych encyklopediach (czasem zostają wspomniane) i takich, z których nie zawsze zdajemy sobie sprawę. Pierwsza rzecz, o której większość miłośników astronomii nie wie, to fakt że Aldebaran był kiedyś najjaśniejszą gwiazdą nocnego nieba, a w swojej „najlepszej formie” to najjaśniejsza gwiazda widoczna z Ziemi przez ostatni milion lat (-1,54 mag). Aldebaran oddala się od nas o wiele szybciej niż jakakolwiek inna gwiazda do 1 magnitudo i znajduje się w czołówce pod tym względem nawet wśród trzystu najjaśniejszych gwiazd na naszym niebie. Niespodzianką może też być fakt, że Aldebaran ma na niebie swojego niemal „bliźniaka” umieszczonego w gwiazdozbiorze Smoka.

Obecne położenie na niebie sprawia, że Aldebaran jest bohaterem wielu zdjęć i relacji obserwacyjnych, głównie w towarzystwie pobliskich planet i Księżyca. Mimo że Regulus znajduje się bliżej ekliptyki niż Aldebaran i z tego powodu ma większe szanse na tworzenie koniunkcji z obiektami Układu Słonecznego, Aldebaran posiada dodatkowy atut w postaci towarzyszących mu efektownych skupisk gwiazd – Hiad i Plejad. Nawet jeśli planeta szerokim łukiem omija Aldebarana w danym roku i tak zwykle zahacza bądź znacznie zbliża się do gromady Hiad, której Aldebaran jest częścią, nawet jeśli tylko wizualnie.

Obok Spicy, Regulusa i Antaresa, Aldebaran jest jedną z czterech gwiazd w okolicach 1 magnitudo, które mogą zostać zasłonięte przez Księżyc w naszych czasach. Aldebaran jest najjaśniejszą z tych czterech gwiazd, co sprawia, że jest drugą najjaśniejszą gwiazdą, która może zostać zakryta przez Księżyc.

Jedno z zakryć zostało zaobserwowane w Atenach w marcu 509 roku naszej ery. Ponad tysiąc lat później Edmond Halley ustalił, że w czasie gdy to wydarzenie miało miejsce, Aldebaran musiał znajdować się kilka minut kątowych dalej na północ niż obecnie. Dalsze badania Halleya oparte na starożytnych relacjach obserwacyjnych Aldebarana, Syriusza i Arktura doprowadziły w 1718 roku do ogłoszenia odkrycia ruchów własnych gwiazd. W ciągu 2000 lat, Aldebaran przesunął się w kierunku gwiazdozbioru Oriona o ok 7 minut kątowych (ok 1/4 średnicy Księżyca).

Szybki ruch własny Aldebarana ma swoje niebagatelne konsekwencje. Tylko trzy gwiazdy jaśniejsze od 3,5 magnitudo oddalają się od nas szybciej niż alfa Tauri, która ucieka z prędkością 54 km/s. Logiczny wniosek jest taki, że Aldebaran był kiedyś znacznie bliżej i co się z tym wiąże – był znacznie jaśniejszy wizualnie. Astronom Jocelyn Tomkin z University of Texas twierdzi, że Aldebaran był najjaśniejszą gwiazdą na nocnym, ziemskim niebie w okresie od około 420.000 do 210.000 lat temu (po Ziemi chodził wówczas Neandertalczyk). Szczyt jasności osiągnął ok 320.000 lat temu. W tym czasie, pomarańczowy olbrzym oddalony był od nas o „zaledwie” 21,5 lat świetlnych od Ziemi, nieco mniej niż 1/3 obecnej odległości. Maksymalna jasność Aldebarana wynosiła wówczas -1.54 magnitudo, co sprawia że był nieco jaśniejszy niż Syriusz obecnie i jaśniejszy niż jakakolwiek gwiazda przez ostatni milion lat.

Przez kolejne 5 milionów lat tylko dwie gwiazdy przebiją tą jasność – Syriusz, który wciąż się do nas zbliża i Delta Scuti (-1,84 mag maksymalnie. Nie dokona tego Gamma Draconis, bohaterka następnego akapitu…
Gamma Draconis (Eltanin), najjaśniejsza gwiazda gwiazdozbioru Smoka to prawie „bliźniak” Aldebarana. Indeks barwy B-V to +1.52 (Eltanin) i +1,54 (Aldebaran. Obecnie Eltanin ma pozorną wielkość 2,24 mag i znajduje się 148 lat świetlnych od Ziemi ale w czasie 1.330.000 do 2.030.000 lat w przyszłości, będzie to najjaśniejsza gwiazda nocnego nieba, świecąc w szczytowej wielkości z jasnością -1.39 mag, gdy przeleci w odległości 27,7 lat świetlnych od Ziemi. Obie gwiazdy posiadają identyczny typ widmowy – K5 III i średnicę ponad 40x większą niż Słońce (Eltanin jest nieco większy niż Aldebaran).

Z Aldebaranem można w ciekawy sposób powiązać również Kapellę – towarzyszkę w ruchu po niebie na przestrzeni setek tysięcy lat. W obecnych czasach może nie znajdują się specjalnie blisko siebie ale jak pokazuje poniższy rysunek, 450.000 lat temu stanowiły niesamowicie interesującą parę jasnych gwiazd, jaśniejszych niż obecna Vega. Jakby tego było mało, znajdowały się w miejscu, w pobliżu którego pojawiał się w toku precesji północny biegun nieba. Bardzo jasne dwie gwiazdy biegunowe? To musiało być coś :).

Zaskakująca może być nasza niezbyt precyzyjna wiedza o teoretycznym towarzyszu Aldebarana. Niektóre źródła zdają się sugerować, że Aldebaran nie ma prawdziwej gwiazdy towarzysza, inne wspominają o karle 13-tej wielkości gwiazdowej, który miałby znajdować się w odległości 600 j.a. od głównego składnika. Niepewność pomiarów nie pozwala jednak jednoznacznie wskazać na fizyczne powiązanie.
Istnieją również spekulacje na temat przynajmniej jednej masywnej planecie. Jedno z badań wydawało się ujawnić niezwykle lekkie kołysanie w ruchu Aldebarana, które może być interpretowane jako wpływ obiektu o masie 11-krotnie większej niż masa Jowisza krążącego w okresie dwuletnim.

Interesująca jest możliwość, że kiedy patrzymy na Aldebarana widzimy to, czym stanie się nasze Słońce za kilka mld lat. Nasze Słońce kiedyś stanie się nieco jaśniejsze i większe, niż obecny Aldebaran ale Aldebaran nadal rośnie. Zapasy wodoru zostały już wyczerpane i zasilany jest przez przekształcanie helu w węgiel.

http://www.astronation.science/2015/10/10-interesting-facts-about-aldebaran.html
http://www.skyscript.co.uk/taurus_myth.html
http://earthsky.org/brightest-stars/aldebaran-is-taurus-bloodshot-eye
Fred Schaaf – THE BRIGHTEST STARS DISCOVERING THE UNIVERSE THROUGH THE SKY’S MOST BRILLIANT STARS

Share This:

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.