IZAR (epsilon Bootis)

IZAR, o pulcherrima – czyli słów parę o epsilon Bootis

Jasna, druga co do jasności wizualnej gwiazda znajdująca się w konstelacji Wolarza (ok. 2,4m). Tak na prawdę składa się z co najmniej dwóch komponentów. Na nocnym niebie jest doskonale widoczna przez większą część roku. Jest oddalona od Ziemi o ok. 210 l.ś. Charakteryzuje się żółtawą, nieco złotą barwą, która pochodzi od głównej składowej systemu, będącej silnie przeewoluowanym jasnym olbrzymem typu widmowego K0II. Niektóre źródła podają też o nieco „wcześniejszej” klasie jasności: III (olbrzym). Drugi komponent układu podwójnego epsilon Bootis stanowi nieco mniej jasna, ale za to dużo gorętsza gwiazda o wczesnego typu widmowego A (prawdopodobnie A0) ciągu głównego. Wyraźna różnica temperatur obu gwiazd skutkuje również silnym kontrastem barw (żółta i niebieska). Epsilon Boo A jest aż 400- krotnie jaśniejsza od Słońca (jasność absolutna). Epsilon Boo B jest zaledwie 27 razy jaśniejsza niż Słońce. Co prawda należy do wcześniejszego typu widmowego. Ale nie przewyższa jasnością swej towarzyszki, gdyż B pozostaje nadal gwiazdą ciągu głównego, z kolei A wyczerpała już zapasy i przekształciła się w olbrzyma- stąd jej przewaga pod względem jasności wizualnej. Składowa A blisko 30- krotnie przewyższa wielkością Słońce, zaś B: zaledwie 2- krotnie i jest pod tym względem podobna do Syriusza (typ widmowy i klasa jasności).

Obie gwiazdy dzieli dystans ok. 180 jednostek astronomicznych (mniej więcej 4,5x dalej niż odległość Plutona od Słońca), a ich wzajemny okres orbitalny jest rzędu tysiąca lat.

Jednak wizualne rozdzielenie składników przysparza sporo problemów; ciemniejsza z gwiazd jest 5-magnitudowa, a ponadto oddalona zaledwie o 3” od składowej pierwotnej i trudno jest je rozróżnić. Użycie teleskopu o zwierciadle 6-calowym umożliwia, ale nie zapewnia odpowiedniego rezultatu. Ale próba obserwacji jest warta trudu, gdyż Izar tworzy piękną złoto-błękitną parę obiektów.
Nazwa „Izar” znaczy tyle co „pas”, „przepaska”- zapewne z uwagi na lokalizację w symbolicznym zarysie konstelacji. Inna, mniej popularna nazwa zwyczajowa gwiazdy to „Pulcherrima”, co z języka łacińskiego oznacza „najpiękniejsza”. Rzeczywiście, silny kontrast barw uzasadnia to określenie. Pierwsza z gwiazd jest widziana jako złotawa, żółto-pomarańczowa, a druga zazwyczaj blado błękitna. Ale wg niektórych obserwatorów sprawia wrażenie niebieskiej lub nawet zielonkawej.